ถ้ามาเที่ยวสงขลาแล้วอยากชิมอาหารที่ไม่ได้มีดีแค่ความอร่อย ลองออกจากเส้นทางเดิม ๆ แล้วมุ่งหน้าไปยัง “สะกอม” ชุมชนริมทะเลที่อยู่ระหว่างอำเภอจะนะและอำเภอเทพา
ที่นี่มีอาหารชื่อแปลกหูอย่าง “ข้าวดอกราย” รอให้เราไปทำความรู้จัก
อย่าเพิ่งจินตนาการว่าเป็นข้าวที่ใส่ดอกไม้ เพราะข้าวดอกรายคือข้าวคลุกพื้นถิ่นที่รวมรสชาติของครัวใต้ไว้เกือบครบในครกเดียว ทั้งความเผ็ดจากพริกสด ความเปรี้ยวจากมะขาม ความหอมของตะไคร้และหอมแดง รสเค็มนวลจากเคยหรือกะปิพื้นบ้าน และเนื้อปลาทะเลสด ๆ ที่ชาวบ้านหาได้ในแต่ละวัน
วันไหนได้ปลาชนิดไหน ก็ใช้ปลาชนิดนั้น จะย่าง ทอด หรือนึ่งก็ได้ตามรสมือของแต่ละบ้าน เพราะฉะนั้นข้าวดอกรายแต่ละครกจึงไม่มีวันเหมือนกันเสียทีเดียว บางครกเผ็ดจนเหงื่อซึม บางครกเปรี้ยวสดชื่น และบางครกหอมเคยสะกอมจนต้องขอเติมอีกจาน
ความสนุกไม่ได้อยู่แค่ตอนกิน แต่อยู่ตั้งแต่ตอนลงมือตำ
ชาวบ้านจะนำพริก ตะไคร้ หอมแดง มะขาม เคย และเนื้อปลาใส่ลงในครก ตำให้เข้ากัน ก่อนตักข้าวเย็นลงไปคลุกจนเครื่องเคลือบทั่วทุกเม็ด จากนั้นจึงยกมาทั้งครก พร้อมผักเหนาะและกับข้าวที่มีอยู่ในบ้าน
แต่ถ้าอยากกินข้าวดอกรายให้อร่อยแบบคนสะกอม มีกติกาง่าย ๆ อยู่ข้อหนึ่งคือ “อย่ากินคนเดียว”
เพราะอาหารจานนี้เกิดขึ้นจากการแบ่งปัน คนหนึ่งมีข้าว อีกคนมีปลา อีกบ้านมีผัก ทุกคนนำของที่ตัวเองมีมารวมกัน ช่วยกันตำ ช่วยกันคลุก แล้วนั่งล้อมวงกินด้วยกัน ข้าวดอกรายจึงมีอีกชื่อว่า “ข้าวราหมัย” ซึ่งมีความหมายในทำนองว่า “กินด้วยกัน”
นี่อาจเป็นเหตุผลว่าทำไมหลายคนเอาสูตรกลับไปทำที่บ้านแล้วรู้สึกว่า รสชาติไม่เหมือนตอนกินที่สะกอม
อาจไม่ใช่เพราะขาดพริก มะขาม หรือกะปิ แต่อาจขาดเสียงครก เสียงหัวเราะ ลมทะเล และผู้คนที่นั่งล้อมวงอยู่ด้วยกัน
หากมีโอกาสมาเที่ยวสงขลา ลองเผื่อเวลาออกไปเยือนสะกอม พูดคุยกับคนในชุมชน เรียนรู้วิถีประมงพื้นบ้าน และชิมข้าวดอกรายจากครกจริง ๆ สักครั้ง
เพราะการเดินทางที่น่าจดจำ บางครั้งไม่ได้เริ่มจากสถานที่ชื่อดัง แต่อาจเริ่มจากการได้รับเชิญให้นั่งลง แล้วกินข้าวด้วยกันในครกเดียว
